neurosciencereview.eu

  • Increase font size
  • Default font size
  • Decrease font size

Rok 2009 w światowej i polskiej nauce

Polscy badacze brali udział w kilku wydarzeniach naukowych roku 2009. SphinX - przyrząd polskich inżynierów trafił na orbitę okołoziemską. Jego zadaniem jest obserwacja miękkiego promieniowania rentgenowskiego, emitowanego z tzw. korony słonecznej. Urządzenia zbudowane przez polskich naukowców biorą udział w eksperymentach uruchomionego ponownie w listopadzie Wielkiego Zderzacza Hadronów. Polacy wnieśli także istotny wkład do światowych osiągnięć w dziedzinie medycyny. Rok 2009 będzie się też kojarzył z pierwszą od ponad 40 lat globalną epidemią grypy.

Oto ważniejsze wydarzenia naukowe 2009 roku:

STYCZEŃ
- Amerykańska Narodowa Agencja Aeronautyki i Przestrzeni Kosmicznej (NASA) ogłosiła istnienie dowodów na to, że Mars jest żywą planetą w sensie biologicznym i geologicznym. Struktury przypominające wyschnięte łożyska rzek na powierzchni planety świadczą o tym, że Mars nie zawsze był suchy i zimny. Obecność wody na planecie potwierdziły sondy kosmiczne.
- Przeprowadzono pierwszą operację z użyciem polskiego robota, w ramach prac nad unikatowym w Europie projektem zmierzającym do skonstruowania robota kardiochirurgicznego Robin Heart. Operację przeprowadzono na świniach domowych.
- Badania genetyczne potwierdziły, że szczątki gen. Władysława Sikorskiego złożone w Katedrze na Wawelu są autentyczne, a śmierć nastąpiła w wyniku obrażeń wielonarządowych.
- Na orbitę okołoziemską został wprowadzony SphinX, polski przyrząd do obserwowania miękkiego promieniowania rentgenowskiego, emitowanego z tzw. korony słonecznej. Przyrząd wykonała grupa polskich naukowców we wrocławskim Zakładzie Fizyki Słońca przy Centrum Badań Kosmicznych Polskiej Akademii Nauk.
LUTY
- Międzynarodowy zespół naukowców opracował metodę uwodornienia grafenu, czyli dołączenia do atomowej grubości płaszczyzny utworzonej wyłącznie z węgla, atomów wodoru. Osiągnięcie to jest istotnym etapem na drodze do produkcji ultracienkich, atomowej grubości, układów scalonych. Grafen odkryto w 2004 roku.
- Zaprezentowano pierwszy na świecie telefon komórkowy na baterie słoneczne. Płytka baterii słonecznej, przymocowana do tylnej ścianki akumulatora aparatu, wytwarza wystarczająco dużo energii do podładowania. Dzięsięciominutowe działanie promieni słonecznych zapewnia rozmowę przez trzy minuty.
- Neandertalczycy nie krzyżowali się z ludźmi, mimo że oba gatunki żyły przez wiele tysięcy lat obok siebie - ustalili naukowcy. Ich wniosek jest oparty na zsekwencjonowaniu genomu neandertalczyka. Badaniami kierował prof. Svante Paabo z Instytutu Antropologii Ewolucyjnej Maxa Plancka w Lipsku.
MARZEC
- Europejska Agencja Kosmiczna ESA wybrała cztery osoby spośród 5600 chętnych, na członków załogi misji Mars500, będącej symulacją przyszłej załogowej misji na Marsa. W ramach projektu przewidziano wykonanie symulacji życia w warunkach zbliżonych do tych, które będą występować podczas misji na Marsa.
- Naukowcy z Gdańskiego Muzeum Archeologicznego odkryli na sudańskiej pustyni Bajuda liczne obozowiska istot praludzkich i narzędzia z najstarszego okresu epoki kamienia - dolnego paleolitu.
- Sześciu ochotników zamkniętych w odciętym od świata module rozpoczęło w Moskwie 105-dniową symulację warunków panujących podczas lotu na Marsa.
KWIECIEŃ
- W Korei Południowej urodziły się pierwsze transgeniczne psy. Cztery szczeniaki rasy beagle wytwarzają białko fluoryzujące, które sprawia, że pod wpływem ultrafioletu świecą na czerwono. Naukowcy z Narodowego Uniwersytetu Seulskiego w Korei Południowej zainfekowali psie fibroblasty retrowirusem, który umożliwił dostanie się fluorescencyjnego genu do jądra komórkowego. Następnie jądro komórki zostało przeszczepione do komórki jajowej innego psa, a powstały embrion wszczepiono samicy rasy beagle. Wykorzystany fluorescencyjny gen występuje w fibroblastach ukwiałów. Dokonując modyfikacji genetycznych u zwierząt, naukowcy mają nadzieję osiągnąć postęp w leczeniu chorób genetycznych u ludzi.
- Pierwszy na świecie przeszczep jednocześnie części twarzy i obu dłoni przeprowadzili francuscy chirurdzy. Operowanym był 30-letni mężczyzna, który w 2004 roku doznał silnych poparzeń.
MAJ
- Archeolodzy zaprezentowali w Berlinie figurkę z kości mamuta sprzed 35 000 lat, która jest, ich zdaniem, najstarszą rzeźbą przedstawiającą postać ludzką na świecie. Figurka z kości słoniowej przedstawia kobietę o wydatnym brzuchu, szerokich biodrach i dużych, sterczących piersiach.
- Rosyjski statek kosmiczny Sojuz wystartował z kosmodromu Bajkonur w Kazachstanie, rozpoczynając historyczną misję zwiększenia do sześciu osób, czyli dwukrotnie, liczebności stałej załogi na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS). Amerykańska agencja kosmiczna NASA zapowiedziała, że w przyszłości ISS będzie mogła przyjąć nawet 13 osób.
CZERWIEC
- W Indyjskim Krajowym Instytucie Badawczym Hodowli przyszła na świat sklonowana bawolica. Tuż po urodzeniu zwierzę ważyło 43 kilogramy. Cielę od pierwszych minut swego życia znalazło się pod stałą opieką specjalistów. Szczególna troska wynika z tego, że poprzedniczka bawolicy, która przyszła na świat trzy miesiące wcześniej w tym samym instytucie, przeżyła tylko pięć dni. Zapadła bowiem na zapalenie płuc, którego nie udało się wyleczyć.
- Badania potwierdziły pierwszy w Polsce przypadek przeniesienia wirusa grypy A/H1N1 z człowieka na człowieka. Choroba ta została stwierdzona u pięcioletniego chłopca. Dziecko chodziło do przedszkola z dziećmi, u których wcześniej potwierdzono obecność wirusa.
- Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) ogłosiła pandemię grypy typu A/H1N1 - pierwszą globalną epidemię grypy od 41 lat. Decyzja zapadła po tym jak wzrosła liczba zachorowań w USA, Europie, Australii i Afryce Płd. oraz innych regionach.
LIPIEC
- Naukowcy z tokijskiego Uniwersytetu Waseda stworzyli najcieńszy w świecie leukoplastem, którym można "zasklepiać" rany nawet na organach wewnętrznych. Z powodzeniem zastosowali już taki leukoplast w leczeniu rozerwanego płuca doświadczalnego psa. Grubość plastra waha się od kilku dziesiątych nanometra do 1000 nanometrów (nanometr to jedna miliardowa metra).
- Wystartował amerykański wahadłowiec Endeavour z siedmioma astronautami na pokładzie z misją na Międzynarodową Stację Kosmiczną (ISS). Wahadłowiec wystartował w przeddzień 40. rocznicy startu z tego samego kosmodromu promu Apollo 11, który wyniósł na księżyc pierwszego człowieka. Misja Endeavoura, trwająca półtora tygodnia, sama w sobie miała wydźwięk historyczny: wśród załogi znalazł się Christopher Cassidy, który został 500. człowiekiem w kosmosie.
SIERPIEŃ
- Amerykański teleskop kosmiczny Spitzera zarejestrował niezwykle rzadki kataklizm kosmiczny - potężne zderzenie dwóch planet. Naukowcy obliczyli, że katastrofa wydarzyła się kilka tysięcy lat temu, czyli - według kosmicznej miary - całkiem niedawno, pozostawiając po sobie chmury gazu, w które zamieniały się, wyparowując, kamienie i kawałki zastygłej lawy.
WRZESIEŃ
- Międzynarodowy, interdyscyplinarny zespół badawczy, z udziałem polskich naukowców, odkrył pozostałości po łaźniach wzniesionych dla żołnierzy I Legionu Italskiego w Bułgarii. Zarówno ich wielkość, wystrój architektoniczny i rozplanowanie wykracza daleko poza standardy obozu legionowego.
- Największy z dotychczasowych skarbów archeologicznych w Wielkiej Brytanii znalazł w Staffordshire wykrywaczem metalu brytyjski bezrobotny. Skarb to ponad 1500 przedmiotów ze złota i srebra, a łącznie - 5 kg złota i ponad 2,5 kg srebra plus duża ilość kamieni szlachetnych. Wyceniono go na ponad 3 mln funtów.
PAŹDZIERNIK
- Nagrodę Nobla z fizjologii i medycyny otrzymali: Carol Greider, Elizabeth Blackburn i Jack Szostak (wszyscy z USA) za wyjaśnienie zjawiska kluczowego dla zrozumienia procesów starzenia się komórek oraz rozwoju nowotworów. Naukowcy odkryli, że struktury o nazwie - telomery chronią DNA w zakończeniach chromosomów przed skracaniem się w trakcie podziałów. Zjawisko to zapobiega systematycznej utracie cennego materiału genetycznego. Skracanie się telomerów jest jedną z istotnych przyczyn starzenia się komórek.
- Charles K. Kao, Willard S. Boyle i George E. Smith zostali laureatami tegorocznej Nagrody Nobla z fizyki za ujarzmienie światła na potrzeby nowych technologii. Kao odkrył, jak transmitować światło na długie dystanse poprzez włókna optyczne. Boyle i Smith po raz pierwszy opracowali sensor cyfrowy, pozwalający na stworzenie m.in. kamer i aparatów cyfrowych. Tegoroczni laureaci pomogli w budowie podwalin dzisiejszego społeczeństwa sieci. Stworzyli wiele praktycznych innowacji mających zastosowanie w życiu codziennym oraz dostarczyli nowych narzędzi pomocnych w badaniach naukowych.
- Laureatami nagrody Nobla w dziedzinie chemii zostali: Venkatraman Ramakrishnan - Amerykanin pracujący w Wielkiej Brytanii, Thomas A. Steitz z USA oraz Ada E. Yonath z Izraela, "za prace nad strukturą i funkcją rybosomu". Członkowie Komitetu Noblowskiego w uzasadnieniu decyzji napisali, że "nagroda Nobla z chemii za 2009 rok jest docenieniem badań nad procesami kluczowymi dla życia". Nagrodzeni wyjaśnili, jak wygląda rybosom i jak funkcjonuje na poziomie atomów. Rybosomy są strukturami kluczowymi dla życia, przekładają bowiem informację genetyczną zawartą w DNA na białka tworzące komórki żywych organizmów.
- W Księżyc uderzyła rakieta skierowana przez amerykańską sondę LCROSS w ramach misji poszukiwania wody na Księżycu. Celem był krater w pobliżu południowego bieguna Srebrnego Globu. Krater jest stale zacieniony, wobec czego naukowcy sądzą, że może tam znajdować się lód. Gdyby się okazało, że na Księżycu występuje woda w odpowiednich ilościach, znacznie ułatwiłoby to budowę bazy księżycowej.
- Naukowcy opisali najstarszy i najbardziej kompletny na świecie szkielet przedstawiciela gatunku, który może reprezentować naszych odległych przodków. Pierwsze skamieniałości ardipiteka(Ardipithecus ramidus) sprzed 4,4 milionów lat, znaleziono w 1944 roku w Etiopii. Okazało się, że czaszka, zęby, miednica i stopy Ardi mają zarówno "prymitywne" cechy jej ewolucyjnych poprzedników, jak i właściwości typowe dla późniejszych hominidów, w tym ludzi. Jak wynika z drobiazgowych badań, Ardi mogła na przykład chodzić na dwóch nogach, ale też dobrze radziła sobie na drzewach. Miała wzrost i wagę dorosłego szympansa.
LISTOPAD
- W środkowej Szkocji odnaleziono złoty skarb z epoki żelaza. Amator poszukiwań archeologicznych trafił na cztery złote obręcze na szyję przy pomocy wykrywacza metalu. Zdaniem archeologów ozdoby z grubych, plecionych złotych drutów pochodzą z okresu 300-100 r. p.n.e.
- Grupa japońskich i amerykańskich badaczy pierwszy raz w historii astronomii odkryła planetę obracającą się w kierunku odwrotnym niż jej własna gwiazda. Odkrycie umożliwił teleskop Subaru, znajdujący się na Wyspach Hawajskich.
- Zrzucony przez ptaka kawałek bagietki spowodował przegrzanie Wielkiego Zderzacza Hadronów (LHC). Kawałek bagietki trafił do zewnętrznych instalacji LHC, powodując krótkie spięcie i przegrzanie olbrzymich, nadprzewodzących magnesów sekcji 7-8 i 8-1 LHC, które mieszczą się w pierścieniowym tunelu o obwodzie 27 kilometrów, wykutym w skałach Gór Jura w pobliżu Genewy.
- Pod Genewą, ponownie ruszył Wielki Zderzacz Hadronów (LHC). Kołowy akcelerator cząstek elementarnych uległ awarii we wrześniu 2008 roku, po 9 dniach działania.
- Po uruchomieniu Wielkiego Zderzacza Hadronów (LHC) wiązki cząstek obiegły akcelerator dwa razy, w tym drugi raz w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówek zegara. Przy użyciu akceleratora naukowcy chcą m.in. symulować warunki, które istniały we wszechświecie w niewyobrażalnie małym ułamku sekundy "dziesięć do minus 25 sekundy" po Wielkim Wybuchu. Badacze chcą też sprawdzić słuszność teorii o istnieniu tzw. cząstki Higgsa, której oddziaływania z innymi cząstkami miałyby wpływać na ich masę.
- Zaobserwowano pierwsze oddziaływania proton-proton w detektorze Wielkiego Zderzacza Hadronów (LHCb), zbudowanym w celu odkrycia różnic między materią a antymaterią. W budowie detektora uczestniczyli polscy naukowcy. W Instytucie Problemów Jądrowych w Świerku dla potrzeb eksperymentu LHCb zbudowano 130 modułów dryfowych komór słomkowych - elementów zewnętrznego detektora LHCb, służących do rekonstrukcji torów i pomiaru pędu cząstek naładowanych. Polacy zbudowali także system optyczny RASNIK, mierzący zmiany położeń ram podtrzymujących moduły komór słomkowych względem mostu, na którym są zawieszone.
- Wirus grypy A/H1N1 uśmiercił blisko 8 tysięcy osób na świecie od kiedy go wykryto na przełomie marca i kwietnia tego roku. Na nową grypę zmarło co najmniej 7826 osób. Najbardziej dotknięte tzw. świńską grypą pozostają: Ameryka Północna i Ameryka Południowa z 5360 ofiarami śmiertelnymi (wzrost o 554), następnie region Azji i Pacyfiku z co najmniej 1382 zmarłymi (wzrost o 59). W Europie grypa spowodowała co najmniej 650 zgonów.
GRUDZIEŃ
- 1158 osób zakażonych i 24 zmarłe w Polsce - to bilans zachorowań na grypę typu A/H1N1 do końca listopada podany przez Główny Inspektorat Sanitarny. Nowy wirus stał się dominującym wirusem sezonowym i według różnych ocen odpowiada za 30-50 proc. zachorowań na grypę.
- Archeolodzy dokonali nowych odkryć w ruinach luksusowego starożytnego kompleksu z II wieku, położonego pod renesansowym pałacem w Rzymie. Na stanowisku o powierzchni 1800 metrów kwadratowych, znajdującym się na głębokości 7 metrów pod poziomem ulicy, naukowcy odkryli pozostałości luksusowej sali wyłożonej szlachetnym marmurem, zdobionej wielobarwnymi mozaikami złożonymi z około pół miliona elementów.(PAP)