neurosciencereview.eu

  • Increase font size
  • Default font size
  • Decrease font size

Wodogłowie - Hydrocephalus

dr n med. Marek Szczerbicki, neurochirurg  

Termin wodogłowie pochodzi od greckich słów hydro (woda) i cephalus (mózg). Terminem tym posługiwali się już Hipokrates, a także Galen, w celu określenia zwiększonej ilości wody w mózgu. Obecnie wiadomo, że „woda” odnosi się do płynu mózgowo-rdzeniowego (PMR), a nagromadzenie „w mózgu” – do nadmiernego gromadzenia płynu w drogach płynowych mózgu (komory mózgu, przestrzeń podpajęczynówkowa)

 

Jedna z najstarszych rycin z okresu średniowiecza przedstawiająca chorego z wodogłowiem. 

System komorowy mózgu obejmuje połączone ze sobą cztery komory skąd płyn przechodzi do zbiorników podstawy mózgu i kanału kręgowego. Płyn mózgowo-rdzeniowy wytwarzany jest głównie w splotach naczyniówkowych komór mózgu, a wchłaniany do układu żylnego poprzez ziarnistości pajęczynówki. Płyn mózgowo-rdzeniowy produkowany jest z prędkością 0,3 ml/min i wchłanianie odbywa się w takim samym zakresie. Zaburzenie tej równowagi - gdy produkcja jest większa od wchłaniania - prowadzi do wodogłowia.

U dzieci (noworodki i niemowlęta) z zachownym ciemiączkiem podstawą diagnostyki jest ultrasonografia przezciemiączkowa. U dzieci starszych i dorosłych badanie przeglądowe metodą tomografii komputerowej.

    Schemat wyizolowanego układu komorowego

Podział wodogłowia

Wodogłowie może być wrodzone lub nabyte. Wodogłowie wrodzone rozwija się już w czasie rozwoju płodowego i spowodowane jest czynnikami genetycznymi (zespoły Arnold-Chiari, Dandy-Walker, Davidoff-Dyke) lub toksycznym wpływem środowiska. Natomiast wodogłowie nabyte może być najczęściej pozapalne lub z ucisku odpływu PMR i pojawia się w każdym wieku, najczęściej w wyniku urazu, krwawienia wewnątrzczaszkowego, nowotworu mózgu.

Wodogłowie możemy podzielić również na komunikujące i niekomunikujące. W wodogłowiu komunikującym nadmierne nagromadzenie PMR  nie jest wynikiem wzmożonego ciśnienia wewnątrzczaszkowego, w przeciwieństwie do wodogłowia wewnętrznego. Wodogłowie wewnętrzne spowodowane jest zwykle zaburzeniem przepływu płynu w układzie komorowym mózgu. Pojawienie się wodogłowia wewnętrznego powoduje znaczny wzrost ciśnienia i wtórnie wystąpienie objawów ciasnoty wewnątrzczaszkowej: bóle głowy, zawroty, nudności, wymioty, zaburzenia świadomości, pamięci, orientacji, zaburzenia wegetatywne (zwolnienie akcji serca, przyspieszenie oddechu, wzrost ciśnienia krwi), obrzęk tarcz nerwów wzrokowych.

 

Obraz wodogłowia w rezonansie magnetycznym.

Po lewej skrajny przypadek wodogłowia z niemal maksymalnym zniszczeniem mózgu - pozostał tylko zewnertrzny płaszcz kory.

Po prawej prawidłowy obraz układu komorowego.Dobrze widoczne różnicowanie kory mózgu i istoty białej (LV -lateral ventricle)

 

Leczenie

Leczenie wodogłowia wewnętrznego jest operacyjne i polega na usunięciu przeszkody blokującej przepływ lub założeniu wewnętrznego drenażu płynu mózgowo-rdzeniowego, a doraźnie gdy sytuacja tego wymaga - zewnętrznego.Drenaż zastawkowy najczęściej dotyczy połączenia komory bocznej z jamą otrzewnową, a w rzadszych przypadkach z prawym przedsionkiem serca pod kontrolą echokardiografii śródoperacyjnej. 

 
 Zdjęcie przedstawia typowy zestaw układu zastawkowego, który składa sie z drenu dokomorowego, zbiornika zastawki (różne systemy) oraz drenu odprowadzajacego do róznych naturalnych jam ciała, ale najczęściej do jamy otrzewnowej

Wodogłowie komunikujące rzadko wymaga interwencji operacyjnej i jest ona wykonywana w uzasadnionych przypadkach tzw. wodogłowia normociśnieniowego (zespół Hakima-Adamsa, NPH), gdzie istotnym czynnikiem pogarszania sie stanu chorego jest tzw efekt hydrodynamiczny.